Bilimkonuşma konusu
Bir şehir iki katına büyüdüğünde yol, elektrik hattı, benzin istasyonu sayısı iki katına çıkmaz; sadece yüzde 85 artar. Yani şehir büyüdükçe kişi başına daha az altyapıyla yaşarız. Peki tam olarak hangi görünmez kural, bir metropolü dev bir organizma gibi "ekonomik" davranmaya zorluyor?
— Geoffrey West, şehirlerin ölçeklenme yasaları (sublineer ölçeklenme)
bu konuyla pratik yap
Süreyi ayarla (5-30 dk), istersen 20 saniye hazırlan, konuşmaya başla.
benzer konular
- Bir fil, bir fareye göre çok daha yavaş yaşar: kalbi daha seyrek atar, daha geç ölür. Sanki her canlıya doğuşta aynı sayıda kalp atışı verilmiş de büyükler onu yavaşça, küçükler hızlıca harcıyor gibi. Vücut büyüdükçe zamanın kendisi neden yavaşlıyor?
- Bir telefon dünyada tek başına hiçbir işe yaramaz; ikinci telefon çıktığında değeri patlar. Yani bir şeyin değeri kendisinde değil, kaç kişinin daha ona sahip olduğunda saklı. Peki değer nesnenin içinde değil de aramızdaki boşlukta duruyorsa, aslında neyin sahibiyiz?
- Para aslında hiçbir şey değil; ne yenir ne içilir. Değerli olmasının tek sebebi herkesin onu değerli sanması. Yani ortak bir yanılsamaya hep birlikte inandığımız için çalışıyor. Peki bu kadar kırılgan bir "ortak inanç" nasıl oluyor da köprülerden, ordulardan daha sağlam ayakta kalıyor?
- Tek bir karınca aptaldır, hafızası yok denecek kadar azdır, kaybolur. Ama milyonlarcası bir araya gelince en kısa yolu bulan, ölülerini gömen, tarım yapan bir zekâ ortaya çıkar. Zekâ karıncaların içinde değilse, tam olarak nerede duruyor?
- Beynindeki tek bir nöron "düşünmez", hiçbir şey bilmez. Ama 86 milyarı bir araya gelince "sen" ortaya çıkıyorsun. Yani sen, hiçbiri seni tanımayan parçaların ortak bir yan ürünüsün. Peki bilinç, parçalarda olmayan bir şeyse, nereden geliyor?